Wie een woning op Mallorca bezit en familie- of persoonlijke banden heeft met meerdere landen, moet zijn testament niet alleen vanuit nationaal recht benaderen. Sinds 17 augustus 2015 bepaalt de EU-erfrechtverordening welk erfrecht van toepassing is op grensoverschrijdende nalatenschappen.

Basisregel: één erfrecht voor de gehele nalatenschap

De verordening volgt het principe van de eenheid van de nalatenschap. In de regel is op de gehele nalatenschap het recht van toepassing van de staat waar de overledene op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats had. Voor Mallorca betekent dit: een finca, appartement of villa wordt erfrechtelijk niet automatisch behandeld volgens het Spaanse recht, alleen omdat het in Spanje ligt.

Gewone verblijfplaats

De gewone verblijfplaats is niet louter een geregistreerd adres. Deze wordt bepaald door de duur en regelmaat van het verblijf, familie- en sociale banden, het middelpunt van de levensbelangen, de redenen van het verblijf, beroeps- of economische banden en de feitelijke levenswijze. Fiscale woonplaats kan een aanwijzing zijn, maar is niet automatisch identiek.

Rechtskeuze als centraal planningsinstrument

Een persoon kan voor zijn gehele erfopvolging bij overlijden het recht kiezen van de staat waarvan hij de nationaliteit bezit. Bij meerdere nationaliteiten kan het recht van een van deze staten worden gekozen. Deze rechtskeuze moet uitdrukkelijk in het testament of in een vergelijkbare beschikking worden opgenomen.

Betekenis voor Mallorca-vastgoed

Zonder rechtskeuze kan bij een gewone verblijfplaats op Mallorca het Spaanse erfrecht van toepassing worden. Aangezien Spanje meerdere civielrechtelijke deelrechtsordes kent, moet bovendien worden nagegaan welk territoriaal civiel recht in het concrete geval relevant is. De EU-erfrechtverordening wijzigt de Spaanse fiscale, kadaster- en registerformaliteiten niet.

Internationale families hebben duidelijkheid nodig

Patchworkgezinnen, echtgenoten met verschillende nationaliteiten, kinderen in meerdere landen of ongehuwde partners moeten de rechtskeuze bijzonder serieus nemen. Afhankelijk van het toepasselijke recht kunnen erfquoten, legitieme porties en rechten van de langstlevende echtgenoot aanzienlijk verschillen.

Legitieme portie, huwelijksvermogensrecht en belasting scheiden

Rechten op een legitieme portie behoren in beginsel tot het toepasselijke erfrecht. Het huwelijksvermogensrecht beslist daarentegen eerst welk vermogen überhaupt in de nalatenschap valt. Belastingen worden niet geharmoniseerd door de EU-erfrechtverordening; erfbelasting, termijnen, vrijstellingen en dubbele belastingkwesties moeten afzonderlijk worden onderzocht.

Derde landen, VK en Zwitserland

De verordening kan ook verwijzen naar het recht van een niet-EU-staat. Britse of Zwitserse onderdanen kunnen daarom een rechtskeuze ten gunste van hun nationaliteitsrecht overwegen. In de praktijk moet de formulering echter worden afgestemd met advies in de betrokken staat, omdat niet alle staten deelnemen aan het systeem van de verordening.

Europese erfrechtverklaring

De Europese erfrechtverklaring is een optioneel document voor grensoverschrijdende nalatenschappen. Erfgenamen, legatarissen met directe rechten, executeurs-testamentair of bewindvoerders kunnen hiermee hun hoedanigheid en bevoegdheden in andere deelnemende EU-staten aantonen. Voor een Mallorca-woning kan het de erkenning binnen de EU vereenvoudigen, maar vervangt het niet automatisch alle nationale documenten.

Praktijkcheck

Is er een actueel testament met een uitdrukkelijke rechtskeuze?
Is duidelijk waar de gewone verblijfplaats naar verwachting zou liggen?
Past de planning bij huwelijkse voorwaarden, huwelijksvermogensregime en familiestructuur?
Zijn rechten op een legitieme portie in aanmerking genomen?
Zijn de Spaanse fiscale en kadastrale gevolgen afzonderlijk onderzocht?

EU-erfrechtverordening en rechtskeuze bij Mallorca-vastgoed